Cudzoziemiec a działalność nierejestrowana w 2026 roku: co zmieniło się 1 czerwca 2025 i 5 marca 2026

Cudzoziemiec może prowadzić działalność nierejestrowaną w 2026 roku tylko wtedy, gdy jego tytuł pobytowy daje prawo do działalności gospodarczej. Tak jest od 1 czerwca 2025 roku. Wcześniej wystarczał legalny pobyt. Zezwolenie na pobyt czasowy i pracę takiego prawa nie daje, a od 5 marca 2026 roku nie pozwala też obywatelom Ukrainy założyć JDG. Cudzoziemiec bez działalności gospodarczej i bez prawa do nierejestrowanej ma dwie legalne drogi. Pierwsza to umowa o dzieło lub zlecenie, przy której klient legalizuje pracę. Druga to inkubator przedsiębiorczości, który sam występuje jako podmiot powierzający pracę.

Poniżej rozkładamy to na konkretne statusy: PESEL UKR, pobyt stały i Karta Polaka, pobyt czasowy i praca, student, wniosek w toku. Dla każdego pokazujemy, czy wolno założyć JDG, czy wolno prowadzić działalność nierejestrowaną, jaki dokument jest potrzebny do umowy o dzieło i ile w październiku 2026 roku kosztuje obsługa przez inkubator. Limity i daty pochodzą z biznes.gov.pl i Zielonej Linii, ceny operatorów z ich cenników i regulaminów.

Co właściwie zmieniło się dla cudzoziemców w 2025 i 2026 roku?

Zmiany były dwie i dotyczą różnych grup. Pierwsza weszła w życie 1 czerwca 2025 roku razem z reformą zatrudniania cudzoziemców. Wcześniej działalność nierejestrowaną mógł prowadzić każdy obcokrajowiec, który przebywał w Polsce legalnie. Od tej daty może ją prowadzić tylko osoba z tytułem pobytowym uprawniającym do zarejestrowania działalności gospodarczej. Tak opisuje to biznes.gov.pl w poradniku o działalności nierejestrowej oraz Zielona Linia w materiale z 3 listopada 2025 roku. Podstawą jest art. 4 ustawy o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych w obrocie gospodarczym oraz art. 5 Prawa przedsiębiorców.

Druga zmiana dotyczy wyłącznie obywateli Ukrainy i obowiązuje od 5 marca 2026 roku. Do 4 marca 2026 roku każdy obywatel Ukrainy z legalnym pobytem mógł założyć JDG na takich samych zasadach jak Polak. Teraz to prawo mają tylko osoby z PESEL UKR, czyli objęte ochroną czasową, albo z innym tytułem z art. 4, na przykład pobytem stałym, rezydenturą długoterminową UE lub Kartą Polaka. Kto ma tylko zezwolenie na pobyt czasowy i pracę, nowej firmy w CEIDG nie zarejestruje, nawet jeśli dokument został mu przedłużony do 4 marca 2027 roku. Źródłem jest poradnik biznes.gov.pl dla obywateli Ukrainy. Podaje on również przepis przejściowy. Firma założona przed 5 marca 2026 roku może działać dalej przez cały okres legalnego pobytu.

W praktyce pytanie „czy mogę pracować bez firmy” zamieniło się w pytanie „jaki mam tytuł pobytowy”. Od odpowiedzi zależy wszystko dalej.

Od czego zależy, czy możesz zarabiać bez firmy: tytuł pobytowy

Tytuł pobytowy to dokument albo status, na podstawie którego przebywasz w Polsce. Dla naszego tematu liczy się jedno rozróżnienie. Albo ten tytuł daje prawo do podejmowania działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatelowi Polski, albo nie daje. W pierwszym przypadku masz otwarte wszystkie cztery drogi, w drugim dwie z nich odpadają.

Tytuły, które dają prawo do działalności gospodarczej

Według biznes.gov.pl i Zielonej Linii są to:

• zezwolenie na pobyt stały;
• zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE;
• Niebieska Karta UE oraz zezwolenie na pobyt czasowy w celu mobilności długoterminowej jej posiadacza;
• zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z połączeniem z rodziną, kształceniem się na studiach stacjonarnych lub prowadzeniem badań naukowych;
• status uchodźcy, ochrona uzupełniająca, zgoda na pobyt ze względów humanitarnych lub tolerowany;
• zezwolenie na pobyt czasowy dla małżonka obywatela Polski;
• zezwolenie na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej, wydane dla kontynuowania firmy już wpisanej do CEIDG;
• ochrona czasowa (PESEL UKR) i ważna Karta Polaka;
• status członka rodziny obywatela UE;
• złożony wniosek o pobyt czasowy lub stały, do czasu decyzji ostatecznej, jeśli bezpośrednio przed złożeniem wniosku osoba już miała prawo do działalności.

Zezwolenie na pobyt czasowy i pracę: dlaczego nie wystarcza

Najczęstszy dokument wśród pracujących cudzoziemców, czyli zezwolenie jednolite na pobyt czasowy i pracę, na tej liście nie występuje. Zostało wydane pod konkretnego pracodawcę i konkretne stanowisko, więc nie uprawnia ani do wpisu w CEIDG, ani do działalności nierejestrowanej. To samo dotyczy wizy krajowej i pobytu w ruchu bezwizowym. Osoba z takim statusem nadal może legalnie zarabiać poza etatem, ale tylko wtedy, gdy ktoś inny jest podmiotem powierzającym pracę i zalegalizuje ją oświadczeniem lub zezwoleniem. O tym niżej.

Cztery legalne drogi dla cudzoziemca bez firmy

Cudzoziemiec, który nie chce lub nie może założyć firmy, ma w Polsce cztery legalne sposoby rozliczania pracy. Tabela pokazuje, które z nich są otwarte przy najczęstszych statusach. Stan prawny na 21 października 2026 roku.

Twój status	JDG w CEIDG	Działalność nierejestrowana	Umowa o dzieło lub zlecenie	Inkubator przedsiębiorczości
PESEL UKR (ochrona czasowa)	tak	tak, usługi dla firm z powiadomieniem przez zleceniodawcę	tak, zleceniodawca składa powiadomienie w 7 dni	tak, inkubator składa powiadomienie
Pobyt stały, rezydent UE, Karta Polaka, Niebieska Karta	tak	tak, bez dodatkowych zezwoleń na pracę	tak, bez zezwolenia na pracę	tak, pakiet bez legalizacji
Pobyt czasowy i praca (zezwolenie jednolite)	nie	nie	tak, tylko z oświadczeniem lub zezwoleniem na pracę dla nowego podmiotu	tak, inkubator występuje o oświadczenie lub zezwolenie
Student studiów stacjonarnych	tak	tak	tak, bez zezwolenia na pracę	tak
Wiza krajowa, ruch bezwizowy	nie	nie	tak, z oświadczeniem (AM, BY, GE, MD, UA) lub zezwoleniem	tak, przez oświadczenie lub zezwolenie
Wniosek o pobyt w toku (stempel)	tylko jeśli przed złożeniem wniosku miałeś już prawo do działalności	jak obok	tak, jeśli praca jest zalegalizowana	tak, na podstawie oświadczenia lub zezwolenia

Dwie uwagi do tabeli. „Tak” przy umowie o dzieło nie oznacza, że możesz ją podpisać sam ze sobą. Zawsze potrzebna jest druga strona, czyli klient albo inkubator, i to ona odpowiada za legalizację. Student i absolwent polskiej uczelni mają osobne zwolnienia z zezwolenia na pracę, które opisuje Państwowa Inspekcja Pracy. Zależą one od trybu studiów, więc przed podpisaniem umowy trzeba je sprawdzić.

Czy cudzoziemiec może prowadzić działalność nierejestrowaną w 2026 roku?

Tak, jeśli ma jeden z tytułów z listy powyżej. Jeśli ma tylko zezwolenie na pobyt czasowy i pracę, wizę albo przebywa w ruchu bezwizowym, działalność nierejestrowana jest dla niego zamknięta od 1 czerwca 2025 roku. Dla obywateli Ukrainy z PESEL UKR pozostaje otwarta, bo ochrona czasowa jest na liście tytułów.

Limit kwartalny i reszta warunków

Od 1 stycznia 2026 roku limit liczy się kwartalnie, a nie miesięcznie. Przychód należny w żadnym kwartale nie może przekroczyć 225% minimalnego wynagrodzenia, czyli 10 813,50 zł przy płacy minimalnej 4806 zł. Do limitu wliczasz kwoty z wystawionych rachunków, nawet jeśli klient jeszcze nie zapłacił. Po przekroczeniu masz 7 dni na wpis do CEIDG. Dla osoby bez prawa do JDG oznacza to, że musi przejść na jedną z pozostałych dróg. Drugi warunek dotyczy przeszłości. W ostatnich 60 miesiącach nie mogłeś prowadzić zarejestrowanej działalności, przy czym zawieszona firma liczy się jak nieprowadzona.

Nierejestrowana zwalnia z ZUS i składki zdrowotnej z tytułu działalności, z zaliczek na podatek i z VAT do 240 tys. zł rocznie. Wystarczy uproszczona ewidencja sprzedaży i rozliczenie w PIT-36 raz w roku. NIP nie jest potrzebny, chyba że rejestrujesz się do VAT albo używasz kasy fiskalnej. Szczegóły limitu i dokumentów opisuje osobny poradnik o limicie działalności nierejestrowanej, tutaj zostajemy przy tym, co dotyczy cudzoziemca.

Usługi w ramach nierejestrowanej: kiedy potrzebne jest oświadczenie

Tu jest pułapka, którą pomija większość tekstów. Jeśli w ramach działalności nierejestrowanej sprzedajesz towary, dodatkowe zezwolenia nie są potrzebne. Jeśli jednak świadczysz usługi dla firmy na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub agencyjnej i nie jesteś zwolniony z obowiązku legalizacji pracy, twój klient musi uzyskać zezwolenie na pracę, złożyć oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy (obywatele Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdawii i Ukrainy) albo powiadomienie (obywatele Ukrainy). Tak wprost pisze Zielona Linia. Dla freelancera oznacza to, że każdy nowy klient z Polski musi być gotów przejść procedurę w urzędzie pracy. Wielu klientów odmawia i właśnie wtedy pojawia się potrzeba jednego stałego podmiotu powierzającego pracę.

Czy obywatel Ukrainy może prowadzić działalność nierejestrowaną i założyć JDG po 5 marca 2026?

Może, jeśli w dniu rejestracji korzysta z ochrony czasowej, czyli ma PESEL UKR, albo ma inny tytuł z art. 4. Nie może, jeśli ma wyłącznie zezwolenie na pobyt czasowy i pracę, nawet przedłużone do 4 marca 2027 roku. Dotyczy to zarówno JDG, jak i działalności nierejestrowanej, bo od 1 czerwca 2025 roku obie wymagają tego samego tytułu. Biznes.gov.pl rozpisuje to w kilku scenariuszach, trzy najważniejsze wyglądają tak.

Trzy scenariusze

• Masz PESEL UKR. Zakładasz JDG lub prowadzisz nierejestrowaną na zasadach ogólnych. Ryzyko pojawia się w momencie, gdy ochrona czasowa wygaśnie i nie będziesz miał innej podstawy pobytu. Od 5 marca 2026 roku ochrona nie jest przyznawana automatycznie, nowo przyjeżdżający składają wniosek w ciągu 30 dni od wjazdu.
• Założyłeś JDG przed 5 marca 2026 roku na starych zasadach. Możesz ją prowadzić dalej przez cały okres legalnego pobytu, bez względu na tytuł. Jeśli pobyt przestanie być legalny, wpis w CEIDG zostanie wykreślony decyzją ministra.
• Masz tylko pobyt czasowy i pracę. Nowej JDG nie założysz, działalności nierejestrowanej nie poprowadzisz. Zostaje umowa o dzieło lub zlecenie z oświadczeniem albo inkubator. Jeśli chcesz w przyszłości mieć własną firmę, drogą jest zmiana tytułu pobytowego, na przykład na pobyt stały lub zezwolenie w celu prowadzenia działalności, a to oddzielne postępowanie.

Umowa o dzieło lub zlecenie: jak zalegalizować pracę bez firmy

Umowa o dzieło z cudzoziemcem, tak samo jak zlecenie, jest dopuszczalna niezależnie od tytułu pobytowego, o ile sama praca jest zalegalizowana. Prawo nie narzuca rodzaju umowy. Wymaga tylko, żeby podmiot powierzający pracę miał dla ciebie zezwolenie na pracę, oświadczenie lub powiadomienie, albo żebyś należał do grupy zwolnionej z tego obowiązku, jak posiadacze Karty Polaka, pobytu stałego czy studenci studiów stacjonarnych. Zasady te zbiera serwis cudzoziemcywpracy.pip.gov.pl.

Różnica między dziełem a zleceniem ma dla cudzoziemca dwie konsekwencje. Umowa zlecenia podlega ZUS po stronie zleceniodawcy i daje ubezpieczenie zdrowotne, o które urząd pyta przy wniosku o kartę pobytu. Umowa o dzieło jest bez składek, ale sąd lub ZUS mogą ją przekwalifikować, jeśli praca jest ciągła i polega na staraniu, a nie na konkretnym rezultacie. Do wniosku o kartę pobytu na podstawie pracy dzieło zwykle nie wystarcza, zlecenie tak. To temat osobnego poradnika o karcie pobytu na podstawie umowy zlecenia.

Trudność praktyczna leży gdzie indziej. Każdy klient, który chce ci zapłacić na podstawie umowy, staje się podmiotem powierzającym pracę i musi wykonać formalności w urzędzie. Dla jednego stałego klienta to do przyjęcia. Dla freelancera z pięcioma zleceniodawcami w miesiącu to nierealne. Stąd popularność rozwiązania, w którym jeden podmiot zawiera z tobą jedną umowę i sam rozlicza wszystkich twoich klientów.

Jak działa inkubator przedsiębiorczości dla cudzoziemca?

Inkubator przedsiębiorczości w polskim znaczeniu to podmiot z własnym NIP i REGON, pod którego osobowością prawną pracujesz na podstawie umowy o dzieło lub zlecenia. Ty znajdujesz klientów, inkubator wystawia im faktury we własnym imieniu, pobiera podatek jako płatnik i wypłaca ci wynagrodzenie. Model opiera się na zwykłych przepisach Kodeksu cywilnego (art. 627 dla dzieła, art. 734 dla zlecenia) i ustawy o PIT. Ogólny opis mechanizmu, dla wszystkich, nie tylko dla cudzoziemców, znajdziesz w materiale o tym, jak działa inkubator przedsiębiorczości.

Inkubator jako podmiot powierzający pracę

Dla cudzoziemca kluczowe jest to, że inkubator może być tym jednym stałym podmiotem powierzającym pracę. Zawiera z tobą umowę, składa oświadczenie o powierzeniu pracy (dla obywateli Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdawii i Ukrainy) albo występuje o zezwolenie na pracę i wydaje zaświadczenie o zatrudnieniu. Z taką umową i zaświadczeniem możesz ubiegać się o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę, w którym podmiotem powierzającym jest inkubator. Łatwy Start publikuje to wprost w cenniku. W pakiecie z legalizacją umowy zawierane są na 1 do 3 lat, a wniosek o oświadczenie lub zezwolenie składany jest w ciągu 1 do 2 dni. Firma dla każdego prowadzi dla cudzoziemców osobną stronę z legalizacją pobytu i pracy w pierwszej i drugiej instancji, a Twój StartUp deklaruje obsługę legalizacji na terenie całej Polski.

Ile to kosztuje: operatorzy na październik 2026

Ceny pochodzą z publicznych cenników i regulaminów operatorów, stan na 21 października 2026 roku. Jeśli operator nie podaje ceny, piszemy to wprost.

• Łatwy Start. Pakiet „Wymagana legalizacja” 600 zł netto miesięcznie, pakiet bez legalizacji 500 zł. W abonamencie 2 faktury miesięcznie, każda kolejna 50 zł. Podatek 6% przy przeniesieniu praw autorskich, 9,6% bez. Prowadzenie sprawy o zezwolenie na pobyt czasowy w cenie promocyjnej 1500 zł brutto do 31 grudnia 2026 roku (regularna 2500 zł), małżonek tyle samo, dziecko 750 zł. Regulamin inkubatora z 1 września 2026 roku podaje 1700 zł netto za legalizację wnioskodawcy. Opiekunowie po ukraińsku, rosyjsku, polsku i angielsku.
• Firma dla każdego. Abonament 400 zł netto plus VAT przy dochodzie do 10 000 zł miesięcznie. Legalizacja pobytu i pracy, karty pobytu, Blue Card i obywatelstwo w osobnym dziale, obsługa po polsku, angielsku, ukraińsku i rosyjsku. Ceny usług legalizacyjnych nie są podane na stronie.
• Twój StartUp. Regulamin z 1 czerwca 2026 roku podaje 400 zł netto plus VAT, a z legalizacją 450 zł. Legalizacja zadeklarowana na stronie głównej, bez cennika.
• Bizky. Freelance 4,5% od faktury lub Prime 349 zł miesięcznie. W artykule z marca 2026 roku pisze, że cudzoziemiec może działać przez inkubator „jeśli uzyska odpowiednie pozwolenia”, bez opisu, kto je załatwia.
• Useme. Flex 9,8% od faktury (minimum 19 zł, maksimum 249 zł). Publicznej procedury legalizacji pracy cudzoziemców nie opisuje, a umowę zlecenia oferuje tylko studentom i osobom zatrudnionym.

Czego inkubator nie załatwi

Inkubator nie zmieni twojego tytułu pobytowego i nie da prawa do JDG. Nie zastąpi też decyzji wojewody, bo oświadczenie lub zezwolenie na pracę to osobne postępowanie, które trwa i może skończyć się odmową. W inkubatorze nie odliczysz kosztów, nie kupisz sprzętu na firmę i nie u każdego operatora wystawisz fakturę osobie prywatnej, bo część z nich rozlicza wyłącznie umowy B2B. Jeśli planujesz w ciągu roku przejść na własną firmę, inkubator jest etapem, nie celem.

Co zrobić w tym tygodniu, jeśli masz pobyt czasowy i pracę?

1. Sprawdź w decyzji wojewody podstawę prawną i cel zezwolenia. Jeśli to zezwolenie jednolite pod pracodawcę, JDG i działalność nierejestrowana są zamknięte.
2. Policz, ilu klientów będziesz miał w miesiącu. Jeden stały klient z Polski może sam złożyć oświadczenie. Kilku klientów lub klienci zagraniczni oznaczają, że potrzebujesz jednego podmiotu powierzającego pracę.
3. Zapytaj operatora o trzy rzeczy. Czy składa oświadczenie lub występuje o zezwolenie, na jaki okres zawiera umowę i czy wydaje zaświadczenie do wniosku o kartę pobytu. Odpowiedzi poproś na piśmie.
4. Jeśli masz PESEL UKR, policz, czy nie prościej założyć JDG. Przy dochodzie powyżej limitu kwartalnego i tak będziesz musiał to zrobić w 7 dni.
5. Zachowaj faktury i przelewy od pierwszego miesiąca. To one będą dowodem rzeczywistej pracy przy wniosku o kartę pobytu.

Cudzoziemiec a działalność nierejestrowana to w 2026 roku przede wszystkim pytanie o tytuł pobytowy. Kto ma PESEL UKR, pobyt stały, Kartę Polaka lub studia stacjonarne, wybiera między JDG, nierejestrowaną i inkubatorem tak samo jak Polak. Kto ma pobyt czasowy i pracę, wybiera między umową z klientem, który zalegalizuje pracę, a inkubatorem, który zrobi to za wszystkich klientów naraz. Obie drogi są legalne, obie da się sprawdzić w decyzji wojewody i na biznes.gov.pl.

Najczęstsze pytania

Kto nie może prowadzić działalności nierejestrowanej jako cudzoziemiec?

Osoba bez tytułu pobytowego z art. 4 ustawy o przedsiębiorcach zagranicznych, najczęściej posiadacz zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, wizy krajowej lub osoba w ruchu bezwizowym. Dodatkowo każdy, kto w ostatnich 60 miesiącach prowadził zarejestrowaną firmę.

Jakie są nowe zasady działalności nierejestrowanej dla Ukraińców w 2026 roku?

Obywatel Ukrainy z PESEL UKR może prowadzić działalność nierejestrowaną i zakładać JDG. Obywatel Ukrainy z samym zezwoleniem na pobyt czasowy i pracę od 5 marca 2026 roku nie może ani jednego, ani drugiego, a firmę założoną wcześniej może tylko kontynuować. Limit kwartalny 10 813,50 zł obowiązuje wszystkich.

Czy cudzoziemiec może pracować na umowę o dzieło bez firmy?

Tak. Umowa o dzieło z cudzoziemcem nie wymaga, żeby miał firmę, wymaga za to zalegalizowanej pracy. Zamawiający, czyli klient albo inkubator, uzyskuje zezwolenie na pracę, składa oświadczenie lub powiadomienie, chyba że cudzoziemiec jest z tego obowiązku zwolniony, na przykład jako posiadacz Karty Polaka lub student stacjonarny.

Czy urząd skarbowy sprawdza działalność nierejestrowaną cudzoziemca?

Urząd skarbowy widzi przychody w PIT-36 i może poprosić o ewidencję sprzedaży. Osobno urząd wojewódzki przy wniosku o kartę pobytu sprawdza, czy praca była zalegalizowana. Praca bez oświadczenia lub zezwolenia, nawet w ramach nierejestrowanej, jest pracą nielegalną i może zamknąć drogę do kolejnego zezwolenia.

Czy cudzoziemiec może wystawić fakturę bez firmy?

Sam nie wystawi faktury VAT, bo nie jest podatnikiem VAT. Może wystawić rachunek w ramach działalności nierejestrowanej, jeśli ma do niej prawo, albo pracować przez inkubator, który wystawia fakturę w swoim imieniu. Jak wygląda rachunek i faktura bez firmy, opisujemy w osobnym poradniku.